Çene Kemiği Erimesi Tedavisi

Çene kemiği erimesi (alveoler kemik rezorpsiyonu), diş kaybı, periodontitis, travma, uygun olmayan protez kullanımı ve yaşlanma gibi nedenlerle kemik hacminin azalmasıdır. Tedavi edilmediğinde implant için yeterli hacim olmayabilir, protezler gevşeyebilir ve yüz estetiğinde çökmeler görülebilir. İyi haber: Güncel cerrahi ve protetik çözümlerle pek çok vakada fonksiyon ve estetik güvenle geri kazanılabilir.

Quick Facts

• Şiddetli periodontitis dünya genelinde ~%11 prevalansla diş kaybının ana nedenlerindendir [Source: Kassebaum et al., JDR 2014; WHO].
• Diş çekimi sonrası soket prezervasyonu, kemik kaybını anlamlı ölçüde azaltır [Source: Cochrane Review].
• Sinüs lifting sonrası implant sağkalımı 3–5 yılda >%90’dır [Source: Pjetursson et al.].
• Sigara, implant başarısızlığı riskini ~1.8–2.0 kat artırır [Source: Chrcanovic et al.].
• MRONJ riski: Osteoporoz için oral bisfosfonatlarda ~%0.001–0.01; kanser hastalarında IV antiresorptiflerde %1–10 [Source: AAOMS 2022].

Çene kemiği erimesi nedir ve neden tedavi gerekir?

Alveoler kemik, dişleri taşıyan ve çiğneme kuvvetlerini karşılayan canlı dokudur. Diş kaybı sonrası bu bölge, ilk aylarda hızla, sonraki yıllarda daha yavaş şekilde rezorbe olur. Periodontitis (ileri diş eti iltihabı) ise destek dokuları yıkarak diş kaybına ve kemik erimesine yol açar. Dünya genelinde 3.5+ milyar insan ağız hastalıklarından etkilenirken, periodontitis diş kaybının başlıca nedenlerindendir [Source: WHO 2022].

Tedavi edilmediğinde:

• Sabit protez veya implant planı gecikir/karmaşıklaşır.
• Protez tutuculuğu düşer, konuşma ve çiğneme zorlaşır.
• Yüz profilinde yaşlı görünümü artıran hacim kaybı gelişir.

Belirtiler ve tanı: Hangi görüntüleme gerekli?

Belirtiler:

• Çiğneme zorluğu, protezin oynaması/yaralar.
• Dişlerde aralanma, sallanma, kapanışın bozulması.
• Çene hattında incelme, dudak-damaktaki destek kaybı.

Tanı ve planlama:

• Klinik muayene ve periodontal değerlendirme.
• Panoramik röntgen: Genel değerlendirme.
• CBCT (konik ışınlı BT): 3D kemik hacmi, sinüs tabanı, sinir kanalı ve kemik kalitesi değerlendirmesi; implant/greft planlamasının altın standardı.
• Kemik kalitesi (D1–D4) ve hacme göre vaka seçimi ve cerrahi yaklaşım belirlenir.

“Çene kemiği erimesi tedavi edilebilir mi, tamamen geri döner mi?”

Kısmen. Kaybedilen doğal kemiğin biyolojik olarak tamamen eski haline dönmesi mümkün değildir; ancak kemik artırma (augmentasyon), sinüs lifting, yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu (GBR) ve uygun implant stratejileriyle fonksiyonel hacim büyük ölçüde geri kazandırılabilir. İleri atrofide zygomatik/pterigoid implantlar veya All-on-4/All-on-6 gibi konseptlerle greftsiz çözümler de mümkündür. Sonuç; başlangıç durumuna, sistemik risklere ve cerrahi-protetik ekibin deneyimine bağlıdır.

Tedavi yöntemleri: Hangi durumda hangisi?

1) Kemik grefti nedir, hangi durumlarda gerekir?

Kemik grefti, implant yerleştirmek veya protez için hacim sağlamak amacıyla kemik boşluklarını dolduran materyallerdir.

• Otogreft (hastanın kendisinden): Osteojenik potansiyeli en yüksek “altın standart”; ancak alıcı bölge morbiditesi ve sınırlı miktar dezavantajdır. Sıklıkla ksenogreft/allogreft ile kombine edilir [Source: NCBI/PubMed review].
• Allogreft (insan kadavra kaynaklı): İyi hacim tutma, erişilebilirlik.
• Ksenogreft (bovin vb.): Yavaş rezorpsiyon, şekil koruma.
• Alloplast (sentetik): Biyo-uyumlu alternatif. Destek materyaller: Rezorbe/rezorbe olmayan membranlar (GBR), minivida/mesh/titan takviyeli bariyerler.

Endikasyonlar:

• Yetersiz kemik kalınlığı/genişliğinde yatay/vertikal ridge augmentation.
• Diş çekimi sonrası alveol korunumu (soket prezervasyonu) – ileride augmentasyon ihtiyacını azaltır [Source: Cochrane Review].
• Sinüs lifting ile üst çene arka bölgede yükseklik kazanımı.

PRF/PRP’nin rolü: Kendi kanınızdan elde edilen büyüme faktörü zengin hazırlıklar, erken yumuşak doku kapanmasını ve hasta konforunu destekleyebilir; tek başına greft yerine geçmez, yardımcıdır. Klinik fayda, vaka seçimi ve protokole göre değişir.

2) Sinüs lifting: Ağrılı mı, iyileşme ne kadar sürer?

• Kapalı (transkrestal) sinüs lifting: 3–5 mm ek yükseklik gereken durumlarda, minimal invaziv.
• Açık (lateral pencere): Daha fazla yükseklik ihtiyacında. Başarı: Sistematik derlemelere göre 3–5 yılda implant sağkalımı >%90 [Source: Pjetursson et al.]. Ağrı genelde ilk 48 saatte kontrollüdür; şişlik/morarma 3–7 gün sürebilir. Normal aktivitelere dönüş çoğunlukla 2–7 gün içindedir; greft/implant yüklenmesi protokole göre 3–6 ayda planlanır.

3) Yönlendirilmiş kemik rejenerasyonu (GBR) ve ridge augmentation

• Yatay/vertikal kemik kazanımı için greft + membran kombinasyonları.
• Blok greft (otolog/allo): 3D hacim restorasyonu gerektiğinde.
• Distraksiyon osteogenezi: Vertikal yükseklik artışı için seçilmiş vakalar.

4) Greftsiz ileri çözümler: Zygomatik ve pterigoid implantlar

Şiddetli üst çene atrofisinde, sinüs liftinge alternatif veya ek olarak zigomatik kemik/pterigoid bölgeye ankraj sağlayan uzun implantlardır. All-on-4/All-on-6 konseptleriyle, aynı gün geçici sabit dişlere geçiş mümkün olabilir. Bu yaklaşım, ileri cerrahi deneyim ve titiz planlama gerektirir; doğru seçilmiş vakalarda öngörülebilir bir seçenektir.

5) Konservatif çözümler: Overdenture, mini implant, kısa/dar implant

• Overdenture (implant destekli hareketli protez): Daha az implant ve bazen minimal augmentasyon ihtiyacı; bakım ve periodik parça değişimi gerekir.
• Mini implantlar: Sınırlı kemikte protez stabilizasyonu için; ileri yükler için her zaman ideal değildir.
• Kısa/dar implantlar: Belirli endikasyonlarda augmentasyonu küçültür veya gereksiz kılar; oklüzal yük yönetimi önemlidir.

Ağrı, iyileşme ve günlük hayata dönüş: Haftadan haftaya

• 0–48 saat: Dinlenme, soğuk uygulama, reçeteli ağrı kesici/antibiyotik (gerekiyorsa), nazik ağız bakımı; kanama/ödem yönetimi.
• 1. hafta: Yumuşak gıdalar; şişlik-rahatsızlık azalır. Sigara ve alkolden uzak durun. Ağız duşu ve kuvvetli tükürme yok.
• 2–3. hafta: Dikişler alınır (rezorbe değilse). Hafif egzersizlere dönüş. PRF uygulandıysa yumuşak doku kapanması daha konforlu olabilir.
• 4–8. hafta: Greft stabilizasyonu; sert gıdaları kademeli artırma. Geçici protez ayarlamaları.
• 3–6. ay: İmplant osseointegrasyonu/greft maturasyonu kontrolü. Gerekirse ikinci faz cerrahisi ve ölçü.
• 6–12. ay: Nihai protez teslimi; gece plağı (bruksizm varsa) ve bakım planı.

Beslenme protokolü:

• İlk 72 saat: Soğuk/ılık, yumuşak gıdalar; pipet kullanmayın.
• Protein ve D/K2 vitamini, kalsiyum açısından zengin diyet; hekim önerisi olmadan takviye kullanmayın.
• Bol su; kafeini sınırlayın.

Aktivite kısıtlamaları:

• İlk 1 hafta ağır egzersiz, dalış, basınç değişiklikleri (sinüs lifting sonrası) yok.
• Uçuş: Açık sinüs cerrahisinde 1–2 hafta ertelemek güvenlidir; hekiminize danışın.

Ağız hijyeni:

• İlk 24 saat fırçalama yok; sonra yumuşak fırça, cerrahi alanı nazikçe geçin.
• Antiseptik gargaralar hekim önerisine göre.

Riskler ve özel durumlar: Sigara, diyabet, ilaç öyküsü

• Sigara: İmplant başarısızlığı riski ~1.8–2 kat artar; greft rezorpsiyonu ve yara iyileşmesi olumsuz etkilenir [Source: Chrcanovic et al.]. Bırakma desteği alın; en az cerrahi öncesi 1–2 hafta ve sonrası 4–8 hafta sigarasız.
• Diyabet: HbA1c <7–7.5 hedefi, perioperatif antibiyotik protokolü ve sıkı hijyenle başarı artar. İç hastalıkları ile koordinasyon şart.
• Periodontitis: Dünya prevalansı ~%11; aktif hastalık kontrol edilmeden implant başarısı düşer [Source: Kassebaum et al.; WHO].
• MRONJ (ilaç ilişkili çene osteonekrozu): Antiresorptif (bisfosfonat, denosumab) ve anti-anjiyojenik ilaç öyküsünde risk değerlendirmesi gerekir. Osteoporoz için oral bisfosfonatlarda risk ~%0.001–0.01, kanser hastalarında IV tedavilerde %1–10’dur [Source: AAOMS 2022]. Cerrahi plan öncesi onkoloji/endo-diş hekimliği ile multidisipliner yaklaşım önerilir.

İleri seçenekler ve karar ağacı

Hangi tedavi? Klinik bulgu, kemik hacmi/kalitesi, sistemik risk, zaman ve bütçe ile belirlenir.

• Hafif kemik kaybı (yeterli genişlik/yükseklik):

  • Kısa/dar implantlar, minimal GBR; erken yükleme seçili vakalarda.
  • Soket prezervasyonu sonrası 3–4 ayda implant.

• Orta düzey kayıp:

  • Sinüs lifting (kapalı/açık), yatay GBR; 3–6 ay iyileşme.
  • All-on-4/All-on-6 ile seçilmiş greftsiz protokoller.

• İleri atrofi:

  • Zygomatik/pterigoid implantlar; aynı gün geçici sabit diş olasılığı.
  • Alternatif: Overdenture (2–4 implant), mini implantla geçici stabilizasyon.

• Yüksek risk (sigara, kontrolsüz diyabet, MRONJ riski):

  • Önce risk optimizasyonu; konservatif planlar (overdenture) veya gecikmeli cerrahi.

• Bütçe/süre kısıtlı:

  • Overdenture, kısa/dar implant; aşamalı plan ve finansman.

Beklenti yönetimi:

• Greftlenen bölgelerde kısmi rezorpsiyon olağandır; gerekirse rötuş cerrahisi.
• All-on-4/6’da kırılgan gıda kısıtlaması (erken yükleme döneminde) ve periyodik bakım.
• Zygomatik implantlarda rinosinüzit risk yönetimi ve deneyimli cerrah seçimi.

Önleme: Kemik kaybını nasıl yavaşlatırız?

• Çekim sonrası soket prezervasyonu ve erken implantasyon [Source: Cochrane Review].
• Periodontal tedavi ve düzenli bakım; ev hijyeni protokolleri.
• Gece plağı (bruksizm), yeterli beslenme, sigaranın bırakılması.
• Uygun protez uyumu ve periyodik astarlama/yenileme.

Süre ve maliyet: Global perspektif (gerçekçi aralıklar)

Süre:

• Basit GBR veya kapalı sinüs: 3–6 ay iyileşme, toplam 4–8 ayda bitiş.
• Açık sinüs/vertikal augmentasyon: 6–9 ay, toplam 8–12 ay.
• Zygomatik/All-on-4: Çoğu zaman aynı gün geçici sabit diş; nihai protez 3–6 ay.

Maliyet (yaklaşık, kliniğe/ülkeye/markaya göre geniş aralıklar):

• Avrupa (ör. Almanya): Sinüs lifting €1,500–€3,500; kemik grefti €600–€1,500 bölge başı; implant €1,200–€2,500; All-on-4 tek çene €12,000–€20,000.
• Birleşik Krallık: Benzer veya %10–20 daha yüksek olabilir.
• Kuzey Amerika: Genelde %20–60 daha yüksek.
• Türkiye ve bazı Orta/Doğu Avrupa ülkeleri: %30–60 daha uygun olabilir.
• Körfez ülkeleri: Kliniğe göre Avrupa seviyesinde veya daha yüksek. Not: Fiyatlara görüntüleme, sedasyon, geçici/niteli protez, membran/mesh gibi sarf malzemeleri dahil olmayabilir. Yazılı ve aşamalı bir tedavi planı/teklif isteyin; finansman/ödeme planlarını sorun. Global implant pazarı 2022’de ~$4.5–$5.0 milyar büyüklükte ve %6–7 CAGR ile büyümektedir [Source: Statista].

“Çene kemiği erimesi tedavisi Almanya” özelinde: Sigortanın kapsamı (GKV/PKV), kullanılan implant/greft markası ve protetik seçime göre değişir; hastalar çoğunlukla ikinci görüş ve CBCT temelli yazılı plan talep eder.

PAA: Kısa yanıt kutuları

• Çene kemiği erimesi tedavi edilebilir mi, tamamen geri döner mi?

  • Evet, fonksiyonel olarak geri kazanılabilir; biyolojik olarak tamamen eski haline dönüş değil, augmentasyon/implant ve ileri protetiklerle telafi mümkündür.

• Kemik grefti nedir, hangi durumlarda gerekir?

  • Kemiği artıran materyallerdir; implant öncesi yetersiz hacimde, sinüs lifting veya ridge augmentation yapılırken gereklidir.

• Sinüs lifting ağrılı mı ve iyileşme süresi ne kadar?

  • Ağrı yönetilebilir; şişlik 3–7 gün. İyileşme 3–6 ay, implant yüklemesi protokole bağlıdır. Başarı >%90 [Source: Pjetursson et al.].

• Çene kemiği erimesi olanlara implant yapılır mı?

  • Evet. Greft, kısa/dar implant, All-on-4 veya zygomatik/pterigoid implant gibi seçeneklerle planlanır.

• Sigara ve diyabet kemik grefti başarısını nasıl etkiler?

  • Sigara başarısızlık riskini ~2 kat artırır; diyabette iyi glisemik kontrol şarttır [Source: Chrcanovic et al.].

• Bisfosfonat kullananlarda çene kemiği erimesi riski var mı?

  • MRONJ riski vardır; ilaç tipi/süresi ve endikasyona göre değişir [Source: AAOMS 2022]. Multidisipliner planlama gerekir.

• Çene kemiği erimesi tedavisi ne kadar sürer ve fiyatı nedir?

  • 4–12 ay aralığında; ülke ve prosedüre göre maliyet geniş bir skaladadır (bkz. Maliyet ve süre).

• Diş çekimi sonrası kemik erimesini nasıl önleyebilirim?

  • Soket prezervasyonu, erken implant, düzenli periodontal bakım ve sigarayı bırakma [Source: Cochrane; WHO].

Sonuç ve sonraki adım

Çene kemiği erimesi; doğru tanı (CBCT), bireyselleştirilmiş cerrahi-protetik plan ve risk optimizasyonu ile büyük ölçüde yönetilebilir. Greft, sinüs lifting, All-on-4/6 veya zygomatik implant gibi seçenekler, vaka dinamiklerine göre tek başına veya kombine kullanılabilir. Kişisel hedefleriniz, sağlık durumunuz ve bütçenize uygun seçenekleri netleştirmek için CBCT tabanlı bir değerlendirme ve ikinci görüş alın. Yazılı, aşamalı plan talep etmeyi unutmayın.